1. GIỚI THIỆU

Trong xu thế chuyển đổi số của ngành xây dựng, Mô hình thông tin công trình (BIM) đã trở thành công cụ trọng yếu, giúp tích hợp và quản lý dữ liệu xuyên suốt vòng đời công trình. BIM không chỉ hỗ trợ thiết kế trực quan mà còn tạo nền tảng phối hợp hiệu quả giữa các bên liên quan, từ giai đoạn ý tưởng, thi công cho đến vận hành và bảo trì. Trong toàn bộ quá trình này, quản lý thông tin đóng vai trò quyết định: dữ liệu chính xác, minh bạch và nhất quán giúp giảm thiểu sai sót, tiết kiệm chi phí, đồng thời nâng cao chất lượng và tuổi thọ công trình.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều dự án gặp khó khăn do thiếu chuẩn hóa trong việc trao đổi và lưu trữ thông tin. Chính vì vậy, nhu cầu về một khung tiêu chuẩn quốc tế để định hướng quản lý dữ liệu trở nên cấp thiết. ISO 19650 ra đời nhằm đáp ứng yêu cầu này, đưa ra nguyên tắc và quy trình quản lý thông tin dựa trên BIM, đảm bảo tính minh bạch và khả năng truy xuất trong toàn bộ vòng đời dự án. Với cấu trúc rõ ràng và khả năng áp dụng rộng rãi, ISO 19650 đã nhanh chóng trở thành chuẩn mực toàn cầu, giúp ngành xây dựng nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững.

2. TÔNG QUAN VỀ ISO 19650

2.1. BIM ISO 19650 là gì ?

Theo ISO 19650, “BIM là việc sử dụng dạng hiển thị số của công trình xây dựng để hỗ trợ công tác thiết kế, thi công và quản lý vận hành thông qua tạo dựng dữ liệu đáng tin cậy cho việc ra quyết định”. Nói cách khác, BIM không chỉ đơn thuần là một mô hình 3D, mà là một phương pháp quản lý thông tin toàn diện, giúp kết nối và phối hợp hiệu quả giữa các bên tham gia dự án.

Vậy BIM là gì ?

♦ BIM là phương pháp trao đổi thông tin để tạo ra mô hình chứa dữ liệu và thông tin về công trình xây dựng.
♦ BIM không chỉ là phần mềm, mà bao gồm cả phương pháp, công cụ và quy trình nhằm đảm bảo tính minh bạch, nhất quán và khả năng truy xuất dữ liệu trong suốt vòng đời công trình

♦ Mô hình này phục vụ cho nhiều hoạt động quan trọng như lập thiết kế, báo giá chi phí, thẩm tra, biên soạn hồ sơ bản vẽ, cũng như hỗ trợ công tác quản lý vận hành sau khi công trình hoàn thành…

Nhờ đó, BIM theo ISO 19650 trở thành nền tảng quản lý thông tin chuẩn hóa, giúp ngành xây dựng nâng cao hiệu quả, giảm thiểu rủi ro và hướng tới phát triển bền vững.

2.2. Lợi ích

Việc ứng dụng BIM theo tiêu chuẩn ISO 19650 mang lại nhiều lợi ích rõ rệt cho ngành xây dựng. Càng triển khai sớm, hiệu quả công việc càng được nâng cao, đồng thời chi phí và rủi ro giảm đáng kể nhờ quản lý thông tin minh bạch, nhất quán. 

Bên cạnh đó, giá trị con người được coi trọng hơn khi các chuyên gia, kỹ sư và nhà quản lý có thể tập trung vào sáng tạo và ra quyết định thay vì xử lý dữ liệu thủ công. 

Khuyến nghị quan trọng là nên áp dụng BIM ngay từ giai đoạn thiết kế ý tưởng, bởi đây là thời điểm định hình toàn bộ vòng đời công trình. 

Đặc biệt, các chủ doanh nghiệp, kiến trúc sư và quản lý dự án đóng vai trò “đầu tàu” trong việc dẫn dắt, tổ chức và kiểm soát quá trình triển khai BIM, đảm bảo tính hiệu quả và bền vững cho dự án.

                Hình 1. Đường cong Macleamy so sánh quy trình làm việc giữa BIM với quy trình truyền thống

2.3. Yếu tố quyết định ứng dụng BIM thành công

                                                     Hình 2. 6 yếu tố quyết định ứng dụng BIM thành công

Để triển khai BIM theo ISO 19650 một cách hiệu quả, có sáu yếu tố then chốt cần được xem xét:

♦ Chính sách và pháp lý đóng vai trò nền tảng. Nhiều chính phủ đã và đang ban hành quy định nhằm chuẩn hóa việc áp dụng BIM, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp. 

♦ Quy trình nội bộ của từng đơn vị phải được thiết lập rõ ràng, đảm bảo sự phối hợp nhịp nhàng giữa các phòng ban và cá nhân. 

♦ Chi phí và công nghệ luôn đi đôi với nhau; việc đầu tư cần được cân nhắc kỹ lưỡng để vừa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, vừa phù hợp với khả năng tài chính.

♦ Năng lực chuyên môn của kiến trúc sư và kỹ sư Việt Nam ngày càng được nâng cao, tạo cơ hội lớn để khai thác và phát huy BIM trong thực tiễn. 

♦ Nhận thức và cam kết của lãnh đạo doanh nghiệp cũng rất quan trọng, bởi họ chính là người định hướng và dẫn dắt quá trình chuyển đổi số. 

♦ Sự hợp tác giữa các bên liên quan trong dự án sẽ quyết định mức độ thành công, bởi BIM chỉ phát huy tối đa khi thông tin được chia sẻ minh bạch và đồng bộ.

2.4. Các vai trò liên quan BIM trong tổ chức

                      Hình 3. Bảng phân công Vai trò và Nhiệm vụ của 3 vị trí Manager, Coordinator và Modeler

Ngoài ra, có rất nhiều danh xưng khác ngày một tăng do nhu cầu đặc thù và cao của công việc như BIM Specialist, BIM Auditor, CDE Manager, Information Manager…

3. CÁC TIÊU CHUẨN VỀ BIM HIỆN NAY

3.1. ISO 19650

ISO 19650 là một phần quan trọng của khuôn khổ triển khai BIM, được thiết kế để chuẩn hóa việc quản lý thông tin trong suốt vòng đời của một dự án xây dựng. Các tiêu chuẩn này giúp đảm bảo sự phối hợp hiệu quả, giảm thiểu rủi ro và nâng cao chất lượng dự án.

Có 6 bộ tiêu chuẩn gồm: ● ISO 19650-1: Khái niệm và nguyên tắc chung. ● ISO 19650-2: Quản lý thông tin trong giai đoạn thiết kế, xây dựng. ● ISO 19650-3: Quản lý thông tin trong giai đoạn vận hành và bảo trì. ● ISO 19650-4: Quy định về việc trao đổi thông tin giữa các bên. ● ISO 19650-5: Hướng dẫn bảo mật thông tin dự án. ● ISO 19650-6: Quản lý thông tin liên quan đến sức khỏe và an toàn.

3.2. QĐ347 và QĐ348

Quyết định 348/QĐ-BXD (2021): Đây là hướng dẫn chung về BIM, tập trung vào nguyên tắc, tiến trình tổng quát, và vai trò của các bên. Nó đóng vai trò là kim chỉ nam để các tổ chức xây dựng lộ trình BIM. Quyết định 347/QĐ-BXD (2021): Đây là hướng dẫn chi tiết hơn, tập trung vào kỹ thuật tạo lập mô hình BIM, đặc biệt cho các công trình dân dụng và hạ tầng đô thị. Nó cung cấp các hướng dẫn cụ thể để thực hiện các bước như kiểm tra xung đột và yêu cầu dữ liệu.

3.3. TCVN 14177 – 1 & 2

Tiêu chuẩn quốc gia về BIM do Bộ Xây dựng ban hành dựa trên khuôn mẫu của ISO 19650. Mục tiêu của tiêu chuẩn là tạo ra khung pháp lý thống nhất và số hóa ngành xây dựng Việt Nam. Giúp các tổ chức và cá nhân có thể áp dụng BIM một cách hiệu quả, minh bạch và nhất quán.

3.4. QĐ66 (đùng để đào tạo bồi dưỡng kiến thức BIM)

Bộ tài liệu này cung cấp một khung chương trình học chi tiết, được chia thành bốn phần chính: ● Phần 1: Tổng quan về BIM: Cung cấp các khái niệm cơ bản, vai trò và lợi ích của BIM. ● Phần 2: Môi trường, nền tảng và công cụ BIM: Giới thiệu về Môi trường Dữ liệu Chung (CDE), các nền tảng và phần mềm BIM phổ biến. ● Phần 3: Tiêu chuẩn, hướng dẫn và triển khai: Hướng dẫn cách áp dụng các tiêu chuẩn và quy trình BIM vào dự án thực tế. ● Phần 4: Kiến thức, kỹ năng áp dụng BIM: Đi sâu vào các kỹ năng thực hành cần thiết để làm việc với BIM, từ thiết kế đến quản lý